نگاهی از منظر انسان شناسی توسعه به داستان «قدیس مانوئل نیکوکار شهید» نوشته میگل داونامونو
در این نوشتار سعی داریم تا داستان قدیس مانوئل نیکوکار شهید نوشته نویسنده شهیر اسپانیولی داونامونو را از زاویه مفاهیم عمده و مطرح در انسان شناسی توسعه مورد کنکاش قرار دهیم؛ از این جهت شاید تحلیل ما چندان واجد خصوصیات یک نقد ادبی نباشد

تصویر: ژولیا کریستوا
مقدمه: هیچ آغازی وجود ندارد
هیچ آغازی وجود ندارد، همواره یا تداوم است یا تکرار، همواره یا دگرگونی است یا تقلید. اما تداوم، تکرار، دگرگونی یا تقلید بر چیزی از پیش موجود استوار می‌شوند. بنابراین هر نظریه و هر کنشی دارای یک گذشته است. اصول بینامتنیت  بر همین گزاره‌های بالا شکل گرفته است. به عبارت دقیق‌تر، بر پایة اصل اساسی بینامتنیت هیچ متنی بدون پیش‌متن نیست و همواره متنها بر پایه‌های متنهای گذشته بنا می‌شوند.

پیوست: 

Neshaneshenasi- namvar.doc

میخائیل میخاییلویچ  باختین(1895-1975)  در اورل (Orel) روسیه در خانواده ای اصیل و قدیمی متولد شد که چندین نفر از اعضای آن تاثیر بسزایی در تاریخ و فرهنگ روسیه برجای گذاشتند. او تحصیلات متوسطه خود را در دبیرستان اودسا (Odessa) دنبال کرد.

آنا آخماتوا(1889-1966) نام مستعار شاعره روس، آنا آندریونا گورنکو بود که یکی از تاثیر گذار ترین شعرای روس و شوروی  در قرن بیستم و از مبارزان سرسخت علیه استبداد در این کشور  به شمار می آمد. در زیر یکی از اشعار معروف او به زبان روسی و خط سیریلیک همراه با ترجمه انگلیسی آن آمده است.  

چکیده:
مقولة نقطة دید، مهمترین وجه ساختار روایی است و به کمک آن می توان به گفتمان روایی ساختار داد. نقطة دید یک نظام متنی است که دسترسی خواننده یا بینندة یک تابلو را به دلالت معنایی هدایت می کند. «نقطه دید» یکی از سازوکارهایی است که روی خواننده تاثیر می گذارد.

پیوست: 

Neshaneshenasi- Theorie. Article. Perspective narrative. Académie de l'Art, Lintvelt.doc

(تصویر: سیمون دو بووار)

رمان را بسیاری از صاحب نظران همزاد با مدرنیته می دانند. با ظهور زندگی شهری و رشد فردیت سبکهای پیشین دیگر پاسخ گوی نیازهای موجود نبودند و این منجر به برخاستن ققنوسی از خاکستر گذشته شد . رمان سبکی شد که واقع گرایی فضاهای مدرن ، شخصیت های پیچیده و متکثرتوانست به خوبی به تصویر بکشد و انسان مدرن را با تمام جزئیات مشخص و ملموسش انتقال دهد.امکان تقلید بی درنگ تجربه فردی را در محیط زمانی و مکانی خاص آن فراهم می آورد. نکته قابل توجه در مقایسه این رمان با رمانهای کلاسیک در این است که در رمانهای کلاسیک تولد، مرگ ، ازدواج،... مهم است و داستان با چنین نقاط عطفی فراز و فرود می یابد اما در این داستان طلاق مهم نیست وآنچه که برجسته می شود و تأسف خواننده را برمی انگیزاند فروریختن بنای انسانی است که کسی صدای آن را نمی شنود.

یک
واقیت این که هیچگاه نفهمیدم یک نوشته، چگونه باید آغاز شود. همچون حالا، که نمی دانم از کجا شروع کنم؟ شاید از همین جاست که همیشه شیفته و شیدای داستان پریان و افسانه های هزار افسان بوده ام؛ " یکی بود، یکی نبود. زیر گنبد کبود، غیر از خدا هیشکی نبود!" .....و دیگر کار از کار گذشته است، دیگر گریزی از سحر کلام و جادوی روایت، نیست که نیست! آغازی چنین قاطعانه و مجالی برای تامل؟
حالا سر تا پا وسوسه ام که نوشته ام را به همین شیوه شروع کنم، مثلاً بنویسم؛ " یکی بود، یکی نبود. زیر گنبد کبود، غیر از خدا هیشکی نبود. اینک نوشته ای، پیرامون داستان و روایت آغاز می شود."

(تصویر:میلان کوندرا)

میلان کوندرا رمان شوخی را در سال 1962به عنوان اولین رمان خود نوشت رمان شوخی سر آغازی است بر عناصر اندیشه های او چون طنز وضعیت تاریخی ،جدال تن و روان!رمان در 7بخش خود از زبان یکی از شخصیت ها روایت می شود و در یک روانکاوی انسانی تاثیر شرایط اجتماعی بر انسا نها دیده می شود او می کوشد در خلال این روایت شوخی بزرگی با تاریخ را هم ترتیب دهد.درین نوشتار کوشیده شده تا شوخی و خنده از دیدگاه باختین در یک جامعه بسته نگاه شود .

انسان در حال نشئگی قابلیتِ احساسیِ بالایی پیدا می‌کند، اما فقط در مورد یک حس. او که در خیابان می‌ترسید خودش به ترسِ مطلق بدل شده بود و دیگر نمی‌توانست نشئگی را احساس کند؛ اما در واقع همین احساس خودش نشانه‌ی نشئگی بود. (وقفی‌پور، ۱۳۸۴: ۸۵)
۱) رمانِ کم‌حجم «کتاب اعتیاد»، بعد از «دَه مرده» و «طرح کودتا در سه ضربه»، سومین اثر داستانی شهریار وقفی‌پور است. (رمان جدید او نیز با نام «یک دیو، دو بطری، سه پیغام» اگر از سد وزارت ارشاد بگذرد به زودی توسط نشر چشمه منتشر خواهد شد.) «کتاب اعتیاد» را نه تنها باید از آثار دیگر وقفی‌پور یک سر و گردن بالاتر دانست، بلکه می‌توان آن را در کنار رمان‌هایی چون «بطالت» نوشته‌ی احسان نوروزی و «تکه‌های جنایت» نوشته‌ی امیر احمدی آریان، به عنوان آثار شاخص داستانی دهه‌ی ۸۰ معرفی کرد. آثاری که بازنمود تجربه‌ی ضدفرهنگی متولدین دهه‌ی ۵۰ شمسی‌ در کلان‌شهر تهران هستند. بازنمودی رادیکال که آن را نه فقط در سطح محتوا، بلکه در سطوح زبانی و فرمی نیز مشاهده می‌کنیم.

اکنون از بخارست تنها تصویری که در یاد من باقی مانده است بوی گل و کتاب می دهد. زیرا اولین چیزی که نگاه هر بیگانه ای را بخود می کشاند پیرزنان، زنان و دختران پرشماری بودند که بر سر هر گذرگاهی دسته های گل خود را به تو تعارف می کردند، آن هم در شهری که گلباران باغچه ها و میدان ها و بلوارها و پارک ها است. این زنان تو را به یاد رمان "کولی ها" ی زاهارایا استانکو نویسنده دوران کمونیستی رومانی می اندازند و همگی شان با روسری های خود از دیگران متمایز می شوند. انگار آنها با گلهای خود می خواهند خنده را بر لب های مردمی حکاکی کنند که سالها بود آنرا فروخورده بودند.

(تصویر: سیمین دانشور)

دیگر ماکیاولیسمِِ غربی ها بر دنیای کاملاً بیدار که دروغ های ما را یکی پس از دیگری
افشاء می کند، تأثیری ندارد. استعمارزده فقط یک راه چاره دارد : ِاعمال زور،
البته به شرطی که برای او نیرویی باقی مانده باشد، روشنفکر بومی هم فقط باید
یک راه را انتخاب کند: بردگی یا سیادت.1

(تصویر: پل آستر)

در این نوشتار به تحلیل رمان «شهر شیشه ای» از مجموعه «سه گانه نیویورک» اثر پل استر می پردازیم. این رمان داستانی ست، که در شهر نیویورک اتفاق می افتد و مناسب برای تحلیل مولفه های زندگی شهری و سنجش رابطه زندگی شهری در رمان است.

(تصویر: آلن روب گری یه)

تحول در رمان
رمان(ناول) که در زبان انگلیسی به معنای تازه و جدید است،یکی از انواع ادبی است که از آغاز تا کنون پیوسته در حال تحول بوده است .رمان نوعی روایت از انسان و زندگی است و از آن جا که انسان و شرایط وی همواره در حال تغییر و تحول است،

خنده در تاریکی اثر ولادیمیر ناباکوف، نویسنده ، مترجم، شاعر استاد ادبیات برجسته ی روس تبار است و از مطرح ترین رمان های این نویسنده به شمار می رود. ناباکوف علاوه بر اعتبار فراوانش به عنوان رمان نویسی طراز اول، در حوزه ی تدریس و نقد ادبی هم از سرآمدان قرن بود.

احتمالا گم شده ام،عنوان رمانی است از سارا سالار که اولین رمان نویسنده بوده و حاصل اولین کارگاه رمان نویسی «حسن شهسواری» است که چند سال قبل برگزار شد و «سالار» نیز یکی از شرکت کنندگان آن بود.

در این مقاله، به منظور بررسی نحوه بازنمایی شهر در رمان، ابتدا ضمن ذکر مختصری از برآمدن نوع ادبی رمان، به تاریخ ظهور و بروز شهر در ادبیات قبل از شکل گیری رمان اشاره می شود و سپس، با بررسی دو رمان ابلوموف و جنایت و مکافات

(تصویر: پل آستر)

کشور آخرین ها، نوشته ی پل استر ، ترجمه ی خجسته کیهان ، نشر افق ، 1381
" در شهر، ما دائما با تاثیرات حسی دگرگون کننده بمباران می شویم ، هزاران انسان در حال گذر سریع ، ترافیک سنگین ، فعالیتهای بی شمار ، تابلوهای فروشگاه ها ،آ گهی ها همه توجه ما را جلب می کنند .

تعریف تاریخی انسانشناسی ادبیات
علوم اجتماعی در تغییر جهت بنیادی علم نقش بسیار بزرگی داشته است. درحقیقت رویگردانی از تعاریف پیشینی و رویآوری به تعاریف پسینی در حوزه علوم تا حدود زیادی وامدار تآثیرات علوم اجتماعی و بخصوص نشان دادن ماهیت اجتماعی و تاریخمندی این علوم بوده است. علوم اجتماعی بیش از هرچیز وظیفه دارد که ریشه های اجتماعی پدیده هایی را نشان دهد که پیش از این طبیعی به نظر می رسیده اند. این همان نکته ای است که به صور گوناگون در آموزه های بزرگان این رشته دیده می شود. این طرز نگرش هر لحظه به علوم اجتماعی جان تازه ای می دهد زیرا منبع نامیرای زایایی مسائل آن است.

(تصویر: غلامحسین صدیقی)

اجتماعیات در ادبیات:
سابقه ی پژوهش های انسان شناسی ادبیات در ایران به سال 1348 و تاسیس درس «اجتماعیات در ادبیات فارسی» باز می گردد. زنده یاد غلامحسین صدیقی، در آن زمان هدف از این درس را دو چیز می دانست: "نخست اینکه کتابهای ادبی و تاریخی و جغرافیایی ما

arashform@yahoo.com
به طور کلی مطالعات ادبی انسان شناسی را می توان در سه رهیافت زیر خلاصه کرد:
الف. رهیافت انسان شناسی ادبیات(Anthropology of literature):
انسان شناسی ادبیات گرد این ایده شکل می گیرد که متون ادبی بر ساخته های فرهنگی و اجتماعی هستند و متاثر از فضای فرهنگی (cultural sphere)، ذخیره معرفتی (stock knowledge)، شرایط سیاسی، اقتصادی و... ساخته می شوند. در مطالعات کلاسیک این رهیافت توجه چندانی به هستی شناسی و معرفت شناسی ویژه ی ادبیات، یا «ادبیت متن» به تعبیر فرمالیت های روس، نمی شد. به تعبیر دیگر، ادبیات به عنوان پایگاهی تصور می شد که در آن ابژه های فرهنگی و اجتماعی، شرایط سیاسی-اقتصادی، ویژگی های شخصیتی مولف و مواردی از این دست را باز می تاباند.

اشاره: بخش بزرگی از این مقاله را از پایان نامه کارشناسی ارشدم، با عنوان " شهر در ادبیات داستانی مدرن ایران" ( یا شاید هم " شهر در ادبیات ایران؛ دهه های 1340 تا 1360" بود، درست خاطرم نیست) که زیر نظر دکتر رحیم فرخ نیا نوشته شد، برگرفته ام.